عملیات خاکی
تعریف
بطورکلی عملیات خاکی مشتمل است بر تمیز کردن بستر و حریم منطقه موردنظر از درختان و ریشه گیاهان برداشت خاک های نباتی و نامرغوب، خاکبرداری، گوبرداری، خاکریزی و کوبیدن خاک و بالاخره کارهای حفاظتی به منظور اجرای عملیات فوق .
خاکبرداری و گودبرداری
کلیات
منظور از خاکبرداری و گودبرداری که عبارتست از برداشت خاک های محوطه، گودبرداری پی ساختمان و محل ابنیه فنی تاسیسات، برداشت خاک از منابع قرضه با وسائل، تجهیزات و ماشین آلات مورد تایید تا تراز و رقوم های خواسته شده در نقشه ی اجرایی و دستورالعمل های دستگاه نظارت .
قبل از انجام هرگونه عملیات خاکی پیمانکار موظف است کروکی محل اجرای عملیات را دقیقاً با حضور نمایندگان دستگاه نظارت و کارفرما برداشت و صورت مجلس نماید و قبل از شروع عملیات و با توجه به برنامه زمان بندی پروژه و نحوه اجرای کار، نوع و تعداد ماشین آلات را به تایید دستگاه نظارت برساند .
شروع و تداوم عملیات خاکی باید طبق برنامه زمان بندی و پیش بینی شده بطور پیوسته ادامه یابد. تمامی مصالح حاصل از گودبرداری و خاکبرداری ها باید پس از تایید دستگاه نظارت و در صورت لزوم پس از تایید آزمایشگاه معتبر و مورد تایید کارفرما به مصرف خاکریزی ها برسد .
مصالح نامناسب باید از محل کارگاه خارج و با نظر دستگاه نظارت در محل های مناسب تخلیه و به فرم مورد قبول پخش و رگلاژ شود .
حفاظت و حراست تاسیسات موجود
هنگام عملیات اجرایی پیمانکار موظف است از تاسیسات و ابنیه فنی موجود در محل پروژه، به جز آنچه که تخریب آن در شرایط خصوصی پیمان یا نقشه های اجرایی پیش بینی شده، نظیر ساختمانها، تاسیسات جدید، لوله های آب و گاز و نفت، کابل های برق، تلفن، تاسیسات، ابنیه تاریخی و نظامی مجاور حفاظت و حراست نماید. قطع درختان موجود در محل اجرای پروژه به غیر از درختانی که قطع آنها در پروژه پیش بینی شده مجاز نمی باشد. مسئولیت صدمه دیدن اشجار و سایر تاسیسات و ابنیه در اثر اجرای عملیات بدون مجوز قبلی کلا به عهده پیمانکار بوده و علاوه بر مسئولیت رفع این صدمات باید جوابگوی مسائل حقوقی مرتبط با آن نیز باشد.
برداشت خاک های فرسوده و یا نباتی سطحی
خاک های نباتی و یا فرسوده سطحی به خاک هایی اطلاق می شود که برای تحمل بارهای وارده از طرف سازه مناسب نباشند. لایه های خاک حاوی مواد آلی شامل ریشه های پوسیده گیاهان و درختان و نظایر آن جزو خاک های نباتی محسوب می شوند .
خاکهای نباتی اضافی و بدون مصرف باید زیر نظر گروه نظارت به محل های تعیین شده حمل، تخلیه و فرم داده شوند .
در زمین های چمنی با پوشش نازک علفی، برداشت تا 15سانتیمتر خاک نباتی توصیه می شود ولی در زمین های جنگلی عملیات تا برداشت کامل ریشه وکنده درختان و رسیدن به بستر مناسب ادامه می یابد .
خاکبرداری
منظور از خاکبرداری برداشت هرگونه مصالح و مواد خاکی، مصالح قلوه سنگی، شن و ماسه و مصالح سنگی ریزشی و لغزشی از بستر رودخانه ها، صرفنظر از جنس و کیفیت آنها به منظور تسطیح، شیب بندی و آماده نمودن محل پی ساختمانها، سازه های فنی، راه های ارتباطی و تامین خاک از منابع قرضه می باشد. تمامی عملیات خاکبرداری باید مطابق با خطوط و تراز موجود در نقشه های اجرایی و دستورالعمل های دستگاه نظارت صورت پذیرد. عملیات خاکبرداری و رگلاژ سطوح بدون پوشش باید به طور همزمان صورت گیرد. کارهای بعدی باید بلافاصله پس از خاکبرداری صورت پذیرد. در هر حالت نباید سطوح خاکبرداری شده بیش از 72 ساعت در معرض عوامل جوی و باران قرار گیرند .
در صورت انجام خاکبرداری اضافی توسط پیمانکار باید محل تا تراز و رقوم نهایی خواسته شده با مصالح مناسب و یا بتن سازگار با خورندگی خاک و حداقل با بتن c15به هزینه پیمانکار ترمیم و رگلاژ شود .
نحوه بکارگیری و محل استقرار ماشین آلات و یا روشهای انجام عملیات بسته به نوع و طبیعت خاک محل اجرای کار باید با توجه به برنامه زمان بندی اجرای عملیات به تایید دستگاه نظارت برسد .
در خاکبرداری محل کانال ها برای کارگذاری لوله و کابل چنانچه کارکندن با ماشین صورت گیرد باید عملیات تا 15 سانتیمتری عمق نهائی انجام و بقیه عملیات برای تسطیح و رگلاژ کف کانال با دست صورت گیرد .
پی کنی و گودبرداری
منظور از پی کنی و گودبرداری انجام عملیات خاکی برای کندن محل پی ساختمان ها و دیوارها حایل، لوله ها، پایه پلها در محوطه ساختمانها و نظایر آن با دست یا ماشین آلات مناسب طبق رقوم های خواسته شده در نقشه ها و دستورالعمل های دستگاه نظارت است .
چنانچه اشتباهاً پیمانکار مبادرت به انجام گودبرداری بیش از ابعاد تعیین شده نماید، باید فضای اضافی با بتن یا مصالح مناسب دیگر و طبق نظر دستگاه نظارت به هزینه پیمانکار پر و برای ادامه کار آماده شود .
بطورکلی عملیات گودبرداری باید با دیواره قائم صورت پذیرد مگر آنکه نوع خاک، حفاری جدار گود به صورت شیب دار را اجتناب ناپذیر سازد .
پی کنی و گودبرداری در محلهایی که در آن پی سازی پیش بینی شده در صورت تایید دستگاه نظارت می تواند طوری صورت گیرد که تا حد امکان به قالب بندی نیاز نبوده و بتوان از جبهه خاکبرداری شده با استفاده از پلاستیک یا روش های مشابه تایید شده استفاده نمود. در صورتیکه نتوان از جبهه خاکبرداری شده برای اجرای کارهای بتنی استفاده نمود و بستن قالب اجتناب ناپذیر باشد می توان با تایید دستگاه نظارت به میزان مورد نیاز و حداکثر تا 70 سانتیمتر در پایین ترین نقطه به ابعاد پی کنی اضافه نمود .
پی کنی و گودبرداری باید تا رسیدن به بستر مناسب ادامه یابد. چنانچه عملیات گودبرداری با ماشین انجام شود گودبرداری باید تا 15 سانتیمتری رقوم نهایی انجام و 15سانتیمتری اخیر با دست برداشته و طبق رقوم و شیب های داده شده در نقشه های اجرایی تنظیم و رگلاژ شود. به منظور جلوگیری از نفوذ آب بسته به مورد باید از روش های متداول نظیر احداث دیوار آب بند پلاستیک، سپرکوبی، انحراف مسیر آب زهکشی، پمپاژ و غیره استفاده نمود. ترتیب و روش اجرای کار باید قبل از اجرا به تایید دستگاه نظارت رسیده باشد.
خاکبرداری در زمین های لجنی
زمین های لجنی و آبدار، خاک های اشباع شده از آب و حاوی موادآلی بوده که تحمل وزن ساختمان را نداشته و در اثر بارگذاری گسیخته می شوند .
در زمینهای لجنی باید حتی الامکان از ماشین آلات کوچک، سبک و با سطح اتکا زیاد استفاده شود تا عملیات با سهولت بیشتر انجام شده و اشکالی پیش نیاید. نظر به اینکه حفاری در لجن و حمل مواد کاری مشکل و غیراقتصادی است در مواردی که عمق و حجم لجن زیاد باشد، پیمانکار باید بر اساس دستورات دستگاه نظارت ایتدا با روشهای مورد تایید نسبت به پایدار ساختن لجن از طریق خشک کردن محل عمل نموده و پس از آن اقدام به عملیات خاکبرداری نماید .
لجنها بهتر است حتی الامکان به مصارف زراعی برسند .
خاکبرداری در زمین های سنگی
چنانچه در حالات خاص عملیات سنگ برداری اضافی اجتناب ناپذیر باشد، کارهای اضافی باید جداگانه صورت مجلس شده و به تایید کارفرما برسد. عملیات در مناطق سنگی باید به نحوی انجام شود که بافت های سنگی در زیر خطوط تراز تعیین شده برای ادامه عملیات ساختمانی دست نخورده باقی مانده و در بهترین و مناسب ترین حالت ممکن حفظ شود. یکی از روشهای تخریب سنگها استفاده از مواد منبسط شونده است. استفاده از مواد ناریه در حفاری مناطق سنگی باید با تایید قبلی دستگاه نظارت صورت گیرد. تخریب با استفاده از مواد منفجره در فاصله ای کمتر از یکصد متر از ساختمانهای ساخته شده یا نیمه تمام و اماکن مسکونی به هیچ وجه مجاز نیست. پیمانکار باید حداقل یک ساعت قبل از اجرای عملیات دستگاه نظارت را از محل و وسعت انفجار مطلع نماید.
موافقت دستگاه نظارت با روش اجرای کار، رافع مسئولیت پیمانکار نبوده و چنانچه عملیات انفجاری باعث تخریب اضافی یا احتمالاً سست شدن بستر گردد پیمانکار باید به هزینه خود محل کار را تا رقوم های خواسته شده مطابق دستور دستگاه نظارت بازسازی و ترمیم نماید .
چنانچه روی بسترهای سنگی پی سازی انجام می شود، این بستر باید عاری از هرگونه مصالح سست و جداشونده بوده و سطح کار قبلا صاف شده باشد. شکافها و ناهمواریها باید قبل از عملیات پی سازی مطابق دستور دستگاه نظارت با بتن و ملات پر و تسطیح شوند .
حفاظت بدنه پی ها و گودها
حفاظت بدنه پی ساختمان، زیرزمینها و ترانشه ها عبارتست از قرار دادن و بستن حائل های موقت به منظور جلوگیری از ریزش های احتمالی و تامین ایمنی کامل به هنگام عملیات ساختمانی. جزئیات اجرایی حفاظت بدنه پی ها و گودها باید قبل از اجرا به تایید دستگاه نظارت برسد .
شکل و نوع حفاظت بدنه به عوامل مختلفی نظیر جنس خاک، عمق گودبرداری، ارتعاشات ایجاد شده در محل گود در اثر شرایط ترافیکی اطراف، مدت زمان تداوم عملیات، وجود آبهای زیرزمینی و غیره خواهد داشت .
با توجه به عوامل یادشده استفاده از سپر، حائل های نگهدارنده و پشت بند توصیه می شود. در صورت وجود آب زیرزمینی پایه ها باید بطور کامل به یکدیگر قفل و بست شده و برای کنترل آب زیرزمینی و سهولت اجرای عملیات پمپاژ آب با مراقبت و دقت صورت گیرد. در صورت وجود آب زیاد برای پایین انداختن سطح آب زیرزمینی باید از روش های دیواره آب بند، سیستم پمپاژ و دیگر روشهای مورد تایید استفاده نمود .
در مواردی که قرار است کارگران درون ترانشه یا گود کار کنند باید بازرسی های زیر انجام شود :
الف – حداقل روزی یک بار در صورتی که پرسنل بطور مرتب درون ترانشه کار می کنند .
ب- پس از هر ریزش غیرمنتظره مصالح به درون ترانشه .
خاکریزی
مصالح خاکریزی
بطورکلی مصالح مناسب برای خاکریزی باید از مصالح حاصل از گودبرداری ها و خاکبرداری های پروژه تامین شود. تمامی خاکهایی که در گروه هفتگانه a-1 الیa-7 استاندارد m-145 اشتو قرار گیرند جز خاکهای قابل قبول برای خاکریزی محسوب می شوند . خاکهای یاد شده به دو طبقه به شرح زیر تقسیم می شوند :
خاکهای درشت دانه گروه a1, a2,a3
خاکهای ریزدانه گروه a4,a5,a6,a7
استفاده از خاکهای فوق الذکر با توجه به شرایط اجرای کار، نوع بهره برداری و بارگذاری بر روی خاکریز و همچنین میزان مصالح ریزدانه(گذرنده از الک نمره 200) توسط دستگاه نظارت و در صورت لزوم تایید آزمایشگاه مورد تایید کارفرما تعیین و به پیمانکار ابلاغ می شود .
تمامی خاهای گچی،نمکی،نباتی،لجنی،زراعی قابل تورم، قابل انقباض، خاکهای دارای مواد آلی و رستنی ها در شمار خاکهای نامرغوب و نامناسب قرار می گیرند که باید از مصرف آنها خودداری شود. در موارد استثنایی و در کارهای کوچک می توان پشت دیوارها و سازه های فنی را با مصالح مناسب دیگر نظیر بتن لاغر و شفته آهکی نیز پر و اصلاح نمود .
در مواردی که خاک حاصل از عملیات گودبرداری یا خاکبرداری پروژه برای خاکریزی کفایت ننماید و یا خاک مناسب در فاصله حمل اقتصادی قرار نداشته باشد، با توجه به مشخصات فنی خصوصی و با اجازه قبلی دستگاه نظارت می توان از مصالح رودخانه ای استفاده نمود .