چکیده
ابن یه فن ی سازه ها یی هستند که جهت بهره بردار ی از راه و تکم یل و یا حفاظت آن برا ی سرو یس ده ی مطمئن
احداث م ی شود . ( مثل پل، تونل، د یوارحائل، کانال، ضربه گ یر و . . ) ا ین سازه ها از پرهز ینه تر ین و مهم تر ین عناصر راه
ها هستند و اختلال و خراب ی آنها در اکثر موارد موجب قطع سرو یس ده ی محور م ی شود و یا حداقل بر عبور و مرور
سریع و روان تاثیر می گذارد، که به همین دلیل نگهداری و تعمیر آن ها حائز اهم یت است . از طرف ی در عمل یات نگهدار ی
و تعمیر ابنیه فنی راه تصمیم گیری ها (در خصوص زمان تعمیر ابنیه فنی راه و انتخاب گزینه های ترمیم) اصولا بر مبنای
بازرسی های مرتب ی که از آنها صورت م ی گ یرد استوار است . یعنی ک یفیت نگهدار ی و تعم یر ابن یه فن ی رابطه مستق یمی با
نحوه بازرس ی و اعلام گزارشات دارد که در ا ین راستا ا ین مقاله راهکاری جهت بهبود ک یفیت نگهداری، ت عمیر، بازرس ی و
نحوه اعلام گزارشات بازرسی ابنیه فنی معرفی می کند.
واژه های کلیدی: ابنیه فنی راه-نگهداری و تعمیر-بازرسی صحیح-خرابی ها و آسیب ها
۱-مقدمه
ساختمان یک راه متشکل از جسم راه ، روساز ی و ابن یه فن ی م ی باشد . در صورت ی که هر یک از بخش ها ی یک راه دچار
خر اب ی شود، استفاده از راه و عبور ومرور دچار اختلال م ی شود . ا یجاد خراب ی درابن یه فن ی، به دل یل احتمال تخر یب ناگهان ی و
انهدام آن ی، دارا ی هز ینه بیشتری نسبت به خرابی بق یه عناصر راه م ی باشد . علاوه بر ا ین برخلاف خراب ی ه ای جسم راه و
روسازی که در معرض دید مستقیم استفاده کنندگان و متولیان راه ها قرار دارند، خرابی های ابنیه فنی راه غالبا در معرض د ید
قرار نمی گیرند و نسبت به رفع آن ها دیرتر اقدام می شود.
از مطالب ذکر شده می توان نتیجه گرفت که نگهداری وتعمیر ابنیه فنی راه از اهمیت بالایی برخوردار است. لازمه تصمیم
گیری های صحیح در امر نگهداری و انجام به موقع عملیات تعمیر و ترمیم، بازرسی های مکرر و دقیق می باشد.
جهت انجام بازرسی های دقیق بایستی داده های کافی در خصوص ابنیه و خرابی های آن و دیگر موارد تخصصی به
بازرسین ارائه شوند. علاوه بر این تهیه فرم های بازرسی کامل و همچنین معیاری برای درجه بندی وضعیت خرابی و نمره ده ی
به هر یک از ابن یه ها کمک ش ا یا نی به روشن شدن وضعیت ابنیه در آخرین بازرسی م ی کند، که در ادامه در ا ین خصوص
توضیح داده می شود.
[ ۲- شناخت ابنیه های فنی و آسیب ها و خرابی های آن ها[ ۱
در این بخش ضمن آشنایی با ابنیه های فنی برخی از آسیب ها و خرابی های آن هم ذکر می شود:
پل ها سازه هایی هستند که به انگیزه عبور از روی رودخانه و جاده و خط آهن و یا هر مانع طبیعی (Bridge) : ۲- پل -۱
یا مصنوعی دیگر احداث میشوند. پل ها در انواع فلزی وبتنی و سنگی و مختلط احداث می شوند.در بازرسی و نگهداری و انجام
عملیات مرمتی پل ها به ۳ بخش زیر تقسیم می شوند:
۱) عرشه ۲) روسازه ۳) زیرسازه
۱) عرشه:بستر عبور و مرور تراف یک و شامل اجزا ی مختلف مثل : پوشش عرشه ،سازه عرشه ،پ یاده روها، نرده ها ی وسط و
کنار و سیستم زهکشی عرشه است.
۲) روسازه : انتقال دهنده بار به ز یرسازه و نگهدارنده عرشه است که شامل ت یرها،شاهت یرها، خرپاها، د یافراگم ها، تک یه گاه
هاوسیستم های زهکشی است.
۳)زیرسازه: در برگیرنده گوشواره ها،کوله ها وسیستم های زهکشی آنها،پایه ها،شمع ها می باشند.
در بازرس ی ها علاو ه بر ۳ قسمت بالا به قسمته ای جنب ی پل مثل حوضچه ها ی لا ی گ یر وآرام کننده ها ی پ ایی ن دست
وبالادست نیز بایستی توجه گردد.
جهت انجام بازرسی صحیح از پل ها بایستی شناخت کامل نسبت به خرابی های آن داشته باشیم.
خرابی هایی که در پل ممکن است به وجود آیند، (که در هنگام بازرس ی ب ا یستی مورد توجه قرا ر گ یرند . ) در سه بخش بررسی
می شوند :
الف- خرابی های عرشه ب- خرابی های روسازه ج- خرابی های زیرسازه
الف - خرابی های عرشه :
آس یب د یدگی جان پناه - ترک در دال - پوسته شدن و خوردگی - آس یب د یدگی آبروها - کرمو شدن بتن - وجود خ یز در
دال - عریان شدن و خوردگی میلگردها - لهیدگی، خوردگی یا از بین رفتن رنگ در دال های فلزی - خرابی آسفالت روی دال
- گرفتگی آبروهای سطح عرشه - خرابی درز انبساط یا وجود مواد خارجی در آن - وجود بارهای بیش از ظرفیت روی پل
ب - خرابی های روسازه:
ترک در ت یر - خوردگی و پ وسته شدن ت یر - عر یان شدن و خوردگی م یلگردهای ت یر - آس یب د یدگی و له یدگی ت یرهای
فلزی - آس یب د یدگی د یافراگم های بتنی - خ یز در ت یرهای بتنی - آس یب د یدگی و خرابی تک یه گاه ها و نئو پرن ها - آس یب
دیدگی پرچ ها و یا شل بودن مهره ها در اتصالات فلزی - ترک و آسیب دیدگی جوش در اتصالات فلزی
ج - خرابی های زیرسازه:
آب شستگی کوله ها و پا یه ها - آب شستگی د یوارها و سازه های پائ ین دس ت - خرابی و خوردگی پی ها و پا یه ه ا - ترک و
آسیب دیدگی جوش در اتصالات فلزی - ترک در پا یه ها - عر یان شدن و خوردگی م یلگردهای پی و پا یه و کو له های بتنی -
نشست و کمانش پایه ها و کوله ها - خرابی و افت مصالح زهکش پشت کوله ها و دیوارهای برگشتی - خرابی شمع ها - از بین
رفتن و زنگ زدگی اسکلت فلزی و لهیدگی آن - خرابی آبروها و مصالح زهکش
چند نکته در بازرس ی از پل : پاکساز ی و شستشو ی قسمت ها ی مختلف پل به صورت مرتب در بالا بردن عمر آن
موثراست.درون درزهای انبساط از مواد اضافی بایستی پاک شود. تکیه گاه ها که محل های مناسبی برای جمع شدن گردو غبار
و رطوبت است همواره شستشو و پاکسازی شود. تعبیه زهکش با عملکرد صحیح در جوار تکیه گاه ها ضروری است.
دیوارهای حائل بین راه و بدنه های طرفین احداث می شوند تا ازجابج ایی و (Retaining Wall) : ۲- دیوارهای حائل -۲
لغزش و رانش خاک جلوگیری نمایند ودرانواع بتنی، سنگی و مصالح بنایی احداث می شوند.
خرابی های دیوار های حائل : (که در بازرسی بایستی مد نظر قرار گیرند.)
ترک در دیوارحائل - خوردگی در دیوارحائل - کمانش دیوارحائل - لقی سنگ های دیوار - خرابی بندها - آسیب دیدگی درزها
- نشست دیوارحائل - کثیف بودن و لای گرفتگی دیوارحائل - آسیب دیدگی اتصال تسمه های خاک مسلح به دیوار
چند نکته در بازرسی دیوارحائل : پاکسازی و لایروبی وشستشوی سطح دیوار از موارد مهم نگهداری دیوار است.در بازرسی
از دیوار حائل به وضعیت زهکشی و بعد از زهکشی دیوار و پایداری آن توجه ویژه ای شود.
اجزا یی هستند که در آ برا هه ها ی عر یض و در راستا ی محور ها ی کم (Through water motorway ) : ۲- آب نم ا -۳
اهمیت احداث می شود وضمن بر قراری عبور و مرور در محور، جریان کم ارتفاع آبراهه نیز از روی آن برقرار می باشد.
خرابی هایی که در آب نما ها ممکن است به وجود آید : (در بازرسی بایستی مورد توجه قرار گیرد.)
ترک در سطح آب نما - خوردگی سطح آب نما - آسیب دیدگی جان پناه و کناره آب نما - نشست آب نما - لزوم لای روبی آبرو
و تسط یح بالادست و پائ ین دست رودخانه - آس یب د یدگی و خرابی شاخص های ارتفاع آب - خرابی درزهای انبساط -
آب نما Rip Rap خرابی
چند نکته در بازرس ی آب نما : عمل پاک ساز ی ولا یروب ی در بالا دست با ید مرتب انجام گ یرد . همچن ین سطح آب نما ها و
مجرای آن بایستی از گل و لای و مصالح دیگر پاک شود.
آبراهه ها یی هستند که به انگ یزه هدا یت آب ها ی سطح الارض ی و تحت الارض ی وبه شکل (Channel ) : ۲- کانا ل -۴
ه ای باز و بسته و در انواع خاک ی ،بتن ی یا با مص الح بنا یی در کنار جاده ها احداث م ی شوند . کانال ها وظ یفه انتقال آب از انهار
کوهی ،آبریز ها،آبشارها ویا بارش ها از کنار جاده را بر عهده دارند.
آسیب هایی که در کانال ها ممکن است به وجود آیند : (در بازرسی ها مدنظر قرار گیرند.)
ترک در کانال بتنی - خوردگی درکانال بتنی - ناصاف شدن سطح کانال خاکی و رشد گیاهان در آن - آسیب دیدگی بندکشی
در کانال سنگی - نشست کف کانال - تخریب شیب طولی کانال
چند نکته در بازرس ی کانال : پاکساز ی کانال ها از نباتات و ر یزش ه ای تراشه ها و لا یروب ی آنها و همچن ین پاکساز ی
آشغال گ یرها از اعمال مهم در مقوله نگهدار ی از کانال ها م ی باشند .همچن ین در بازرس ی ها به پ ا یدار ی کانال ها هم با یستی
توجه شود.
کانال های بسته و شکسته ای هستند که در مسیر نهرهای کوهی و یاخط القعرها ی جر یان (Syphone) : ۲- سیفون -۵
دار و یا کانال ها ی آبرسان ی و امثال آن که خاکبردار ی اجتناب پذ یر باشند وسازند ه ملزم به حفظ جر یان موقت یا دائ م آب
است، از آن ها استفاده می شود.
آسیب هایی که در سیفون ها ممکن است ایجاد شوند : ترک در س یفون بتنی - خوردگی در س یفون بتنی - خرابی آشغال
گیر ها - نشت آب از بدنه سیفون - آشغال گرفتن حوضچه های لای گیر - نشست کف سیفون
چند نکته در بازرس ی سیفون ها : از کارها ی مهم در نگهدار ی از سیفون هاپاکساز ی حوضچه ها ی لا ی گ یر ، لا یروب ی
داخل سیفون و پاکسازی توری آشغال گیر بالا دست سیفون می باشد.
اپرون به منظور حفاظت راه در مواردی که راه در مجاورت رودخانه ها یا مجاری آب دا ئمی قرار (Apron) : ۲- اپرون -۶
دارد و بیم آس یب رسان ی آب به جاده م ی رود در بدنه جانب ی راه به طرف جر یان آب ساخته م ی شود . اپرون از آب شستگی
جسم و بدنه راه جلو گیری می کند. آسیب هایی که ممکن است در آپرون ها ایجاد شوند :
واژگونی اپرون - شکستگی بازوها - لزوم تعب یه آرام کن نده آب در خروجی اپرون - کوتاهی طول بازوها - نامناسب بودن زاو یه
اپرون نسبت به جهت جریان - ضعیف بودن بدنه اپرون
چند نکته در بازرسی از اپرون ها : در نگهداری از آپرون ها با یستی دهانه ه ا وخرو ج ی ه ای آن مورد بازد ید قرار گرفته و
موانع برای عبور طبیعی آب پاکسازی شوند.
عناصر ی هستند به ج ای ترا نشه ه ای عم یق و به انگ یزه استمرار عبور ومرور و حفظ محور در (Tunnel ) : ۲- تون ل -۷
مقابل بهمن ها و ر یزش ها ی سنگی به روش ها ی دست ی ،ماش ینی ، انفجار ی ، با شوک ها ی حرارت ی و با استفاده از فشار آب
احداث م ی شوند . تونل ها از لحاظ جنس پوشش به انواع فلز ی ، آجر ی ، سنگی ، بت نی درجا و بتن ی پیش ساخته تقس یم م ی
شوند. برای نگهداری از تونل بایستی به اجزای زیر توجه شود: ۱-سازه تونل ۲-کف تونل ۳-سیستم روشنایی ۴-سیستم تهویه
۵-زهکش های تونل ۶-تجهیزات امدادی تونل ۷-قاب ورودی تونل ۸-شیب های ورودی وخروجی تونل
۱- سازه تونل : در اثر احداث تونل ، تغییراتی در ساختار زمین به دلیل بهم خوردن طبیعت آن به وجود می آید که با
گذشت زمان، زمین برای حفظ پا یدار ی ممکن است رفتار ی در پ یش گ یرد که خطرات ی را به سازه تونل مثل شکست و نشست
وحت ی تخر یب وارد کند . لذا در بحث نگهدار ی از سازه تونل کل یه واکنش ها ی متقابل سازه تونل با ساختار زم ین تحت کنترل
قرار م ی گ یرد . بد ین منظور تجه یزات ابزار دق یقی در بدنه ( بر اساس طراح ی) نصب م ی شود . مثل تنش سنج و کرنش سنج
هایی که باید در سازه تونل نصب شوند تا تغییرات را روی صفحه ای ثبت کند.تعمیر ومرمت سازه تونل بر حسب جنس زم ین و
نوع پوشش بدنه تونل متفاوت است وبه دو گروه تونل های فاقد پوشش ودارای پوشش تقسیم می شوند.
فاقد پوشش : در ا ین تونل ها که به دل یل استحکام زم ین نیاز ی به پوشش نبوده است،کنترل درز ها و ترکها با ید مورد
بررسی قرار گرفته و در صورت لزوم پر شوند.
دارای پوشش : بر حسب داده ها ی سیستم کنترل رفتارسازه تونل (شامل زم ین و پوشش ) ب ا ید مورد بر ر سی قرار گ یرد و
قسمت ها ی آس یب د یده مرمت شوند . مرمت بدنه تونل در فصول بارندگ ی و ذوب یخ از اهم یت بیشتری برخوردار است .
بندکش ی ها در بدنه سنگی ،درزها ی انبس اط و محل ها ی تخ لیه آب با ید دائمًا کنترل و در شرا یط طراح ی نگهدار ی شوند .
جنس زمین ،کف تونل، نحوه حفاری و کف سازی تونل در زمان بهره برداری عامل مهمی در وضعیت رویه راه در تونل است.
۲ - کف تونل : جنس زم ین کف تونل نحوه حفار ی وکف ساز ی تونل در زمان بهره بردار ی عامل مهم ی در وضع یت
رو یه در تونل است . در اکثر موارد خراب ی و نا هموار ی کف تونل ناش ی از تغ ییر وضع یت بستر راه است . در چن ین موارد ی ب ا ید
برای رفع نا همواری سطح راه ، لایه بستر را اصلاح کرد. برای کف سازی تونل به دو بخش بایستی توجه شود : ۱- اصلاح زمین
طب یعی ۲- اصلاح رو یه ( که م ی توان از بتن سبک، زم ین پارچه ها، بتن با براده ها ی لاست یک ، مفتول فولاد ی و براده ها ی
آلومینیومی استفاده کرد.)
تورم زمین،شکست لایه ای و پله شدن زمین ،چین خوردن و جابه جا شدن از موارد خرابی کف تونل است. برای رفع این
خرابی ها ایجاد لایه مقاوم در زیر رویه با استفاده از لایه های بتنی توصیه می شود.
۳- سیستم روشنا یی : به دل یل عدم تطب یق آن ی چشم راننده در ورود ی و خروج ی تونل در اثر تفاوت نور داخل و خارج
تونل ،لازم است به گونه ای از روشنایی استفاده کرد که چشم راننده دچار کور ی موقت نشود . برا ی روشن کردن ت ونل از لامپ
ه ایی ب ا یستی استفاده کرد که کارا یی و توان بالا ی تام ین روشنا یی را داشته و در ضمن با دوام باشد . برا ی روشنا یی داخل تونل
بهتر است از منابع نوری طولی استفاده شود که با آنها می توان رشته های مداوم نور تشکیل داد.
۴- سیستم تهویه : تونل ها تقریبًا محیط های بسته ای هستند که دود و گازهای منتشر شده از اگزوز وسایل نقلیه درآن
انباشته شده و علاوه بر کاهش روشنایی خطرات زیادی را به د لیل سمی بودن گازها متوجه عابر ین م ی کند . به خصوص زمان ی
که خودرو ها مجبور به توقف در تونل شوند. از این رو تهو یه تونل بس یار مهم است . لذا ب ا ید نسبت به ا یجاد تاس یسات مورد ن یاز
جهت تهویه تونل ها اقدام نمود و آنها را به طور مستمر مورد بازدید قرار داد.
۵- زهکش های تونل : زهکش ها در تونل ها تقریبًا در تمام فصول سال فعال بوده و نقش مهمی در حفظ رویه راه دارند.
برا ی احداث زهکش ها از وضع یت طب یعی زم ین ، مصالح بنا یی ، سنگ و لوله ها ی سیما نی مسطح یا ساده استفاده م ی شود . در
بازرس ی از زهکش تونل با ید آمادگ ی تخ لیه آب ها ی ورود ی به مقطع تونل به وس یله دو س یستم کانال ها ی کنار ی و شبکه
زهکش مقطع تونل کنترل می شود.
۶ - تجهی زات امداد ی تونل : شامل س یستم ه ای کنترل تراف یک، اعلام و اطفا ی حر یق است . نگهدار ی از ا ین سیستم ها
معمو ً لا در قالب خدمات پس از فروش و قراردادهای نگهداری بر عهده شرکت های سازنده است.
۷- قاب ورود ی : قاب ورود ی تونل محل تنگ شدگ ی ناگهان ی مس یر است . بد ین معنا که وسا یل نق لیه از فضا ی باز مس یر
که شامل راه شانه ه ا و حر یم آن است ناگهان وارد مقطع ی تنگ م ی شود . در ا ین تغ ییر مقطع بس یار مهم است که راننده ابعاد
مقطع را به درست ی تشخ یص داده و با د یوار ها ی تونل بر خورد نکند . لذا قاب ورود ی تونل با یستی به نحو ی از مح یط اطراف
متم ا یز شود . در بحث نگهدار ی ب ا یستی علا یم ، مقاطع فولا د ی ، رنگ و شبرنگ و قطعات بتن ی تم یز و سالم نگه داشته شوند و
قسمت بالای قاب و ورودی تونل از ریزش ها پاکسازی شوند.
۸- شیب ورود ی و خروج ی تونل : معمو ً لا دهانه ه ای ورود ی و خروج ی تونلها ز یر شیب ه ای تند تراشه ها قرار دارند
که ممکن است موجب ر یزش بر رو ی وس ا یل یا م سدود کردن ورود ی و خروج ی شود ، که لازمست با روش ها ی مناسب ا ین
شیب ها حفظ و نگهداری و تثبیت شوند، این روش ها عبارتند از : ۱ – ریزش دادن مصنوعی سنگ ها با استفاده از ابزار دست ی
یا مواد منفجره ۲- تزریق بتن ۳- نصب توری و بتن پاشی ۴-احداث توری با پایه های محکم
خرابی هایی که در تونل ها ممکن است به وجود آیند : (در بازرسی بایستی مورد توجه قرار گیرد.)
ترک خوردگی در بدنه تونل - برآمدگی و فرورفتگی کف تونل - خرابی لامپ ها، حفاظ لامپ ها و کابل ها - خرابی دریچه ها و
فن ها - آسیب دیدگی یا کثیفی تابلوها - مسدود شدن، رشد گیاهان یا فرسودگی در زهکش های تونل - کثیف بودن یا وجود
مصالح ر یزشی روی قاب ورودی - وجود مشکل در کپسول های آتشنشانی و د یگر تجه یزات امدادی - تخر یب شیب های
ترانشه های ورودی و خروجی تونل
۲- نرده ه ا ی حفاظ ت ی : نرده ه ای حفاظت ی راه ها از تجه یزات و علائ م ا یمنی راه ها هستند که به منظور کاهش -۸
خسارات در صورت بروز سوانح تعبیه می شوند . همچن ین موجب آشکار ی بیشتر مس یر و حر یم ه ای عبور و هشدار دهندگ ی به
راننده م ی شوند . در طراح ی و ساخت مصالح انتخاب ی آ نها حت ی الامکان سعی م ی شود که ضمن حفظ وس یله نقل یه و باز
گرداندن آن به مسیر اولیه، خسارت را به حداقل کاهش دهد. در بسیاری موارد نرده ها ی حفاظت ی نقش تفک یک و هدا یت را بر
عهده دارند. نردها ی حفاظت ی بر اساس مقاومت نسب ی آن ها به دسته صلب ، ن یمه صلب و انعطاف پذ یر تقس یم م ی شوند . نرده
های حفاظتی انعطاف پذ یر معمو ً لا پس از برخورد وسا یل نق لیه به آن ها با ید قطعه ضربه خورده را تعو یض نمود . در نرده ها ی
صلب در صورتی که مقدار آسیب کم باشد، می توان ترمیم کرد و اگر آسیب شدید باشد باید قطعه بتنی را تعویض کرد.
۲- ضربه گ ی رها : ضربه گ یرها از تهم یدات ا یمنی هستند که نقش پ یشگیرانه از تصادفات و برخورد ها ر ا نداشته و -۹
برا ی به حداقل رساندن آس یب ها پس از سوانح احداث م ی شوند . از آنجا یی که موانع ف یز یکی در مس یر وس ا یل نق لیه از نقاط
حادثه خیز هستند، سعی می شود با استفاده از ضربه گیرها مخاطرات برخورد با آنها را به حداقل کاهش دهند. شروع حفاظ ها
و نرده های جانبی و میانی، پایه های پل و اتاقک های اخذ عوارض باید به ضربه گ یر ها مجهز شوند . ضربه گ یر ها بر اساس نوع
عملکرد به دو نوع وزنی و جذبی تقسیم می شوند.
ضربه گیر وزنی : اگر انرژی جنبشی وسایل نقلیه منحرف شده توسط جرم ضربه گیر و بر اساس قانون اندازه حرکت خنثی
گویند. در این نوع ضربه گ یرها، ب ین وس یله نقل یه و مانع خطرآفر ین از (Non-Redirective) شود، ضربه گیر را ضربه گیر وزنی
تعداد ی بشکه پر از ماسه استفاده م ی شود . انرژ ی جنبش ی وس یله نقل یه در اثر برخورد با بشکه ها، به آنها منتقل شده و باعث
متوقف شدن وسیله نقلیه قبل از برخورد با مانع یا کاهش سرعت آن در برخورد با مانع می شود.
ضربه گ یر جذ بی : اگر ضربه گ یر انرژی جنبش ی وس ایل نقلی ه را جذ ب نمای د آن را ضربه گ ی ر جذ بی ی ا باز گردان
می گویند در این ضربه گیرها از موادی استفاده می شود که در اثر برخورد وسایل نقلیه با آنها تغ یی ر شکل (Redirective)
یافته و مجمو عه ضربه گ یر فشرده م ی شود تا انرژی جنبشی وسیله نقلیه را جذب نماید. در بازرسی از ضربه
گیرها بایستی به محل قرار گیری ضربه گیر و فواصل بین بشکه توجه شود و موارد زیر رعایت شود : ۱- بین اجزای ضربه گیر
و مانع حدود ۳۰ تا ۶۰ سانتی متر فاصله وجود داشته باشد.
۲- شیب کف محل نصب ضربه گیر نباید بیش از ۵ در صد باشد.
۳- بین بشکه های ضربه گیر باید حدود ۱۵ سانتی متر فاصله وجود داشته باشد.
در صورت بروز خرابی در ضربه گیرها، باید نسبت به تعویض یا ترمیم قسمت آسیب دیده اقدام نمود.
۳- تعریف سطوح شدت خرابی و دستورالعمل اندازه گیری خرابی ها
ا ین گام با ید با مطالعات تخصص ی برا ی تک تک خراب ی ه ای هر یک از ابن یه ها انجام شود . با انجام ا ین گام علاوه بر
افزا یش دقت در بازرس ی ها، وضع یت ابن یه در با زرس ی ها جهت نگهدار ی و تعم یرات بوضوح ب یان م ی شود . بعنوان مثال برا ی
خراب ی ترک خوردگ ی که در اکثر سازه ها ی راه را یج هستند، شدت خراب ی و نحوه اندازه گ یری می توان ند به صورت زیر ارائه
: [ شوند[ 2
ترک خوردگی باشدت کم: ترکهایی که ظاهر مویی داشته باشند.
ترک خوردگی با شدت متوسط: عرض ترک حدود ۳ میلی متر باشد.
ترک خوردگی با شدت زیاد: عرض ترک بیش از ۳ میلی متر باشد.
نحوه اندازه گیری ترک : بصورت اندازه گیری طول ترک بر حسب متر می باشد.
۴- شکل فرم های بازرسی
با توجه به داده هایی که برای بازرسین تعریف شد، ( توضیحات در رابطه با انواع ابنیه فنی راه، خرابی ها، سطوح شدت و
نحوه اندازه گیری خرابی ها و آسیب ها) فرم های بازرسی باید به گونه ای طراحی شوند که اطلاعات ابنیه و خرابی های آن به
طور کامل در آن ذکر شوند[ 3]. از آن جمله:
۱. مشخصات شناسنامه ای ابنیه شامل نام، مکان و ... ۲. نوع خرابی ۳.شدت خرابی ۴.میزان خرابی
۵-تهیه معیاری جهت نمره دهی به ابنیه
منظور از تهیه چنین معیاری، تبدیل شکل کیفی نتایج بازرسی به شکل کمی می باشد . مثلا به هر یک از واحد خرابی ها
(با توجه به اهمیت خرابی) نمره منفی تعلق می گیرد و با احتساب کل خرابی های یک سا زه، نمره سلامت آن بدست می آید .
پس از تهیه این معیار، با استفاده از نتایج بازرسی های دوره های قبلی و با بهره گیری از مدل های پیش بینی می توان روند
پیشرفت خرابی را در سازه پیش بینی نمود [ 4] . در نتیجه با انجام عملیات تعمیر و ترمیم در زمان مناسب ، ضمن اقتصادی
شدن عملیات می توان از انهدام آن جلوگیری کرد.
۶- نتیجه گیری
با عنایت به اینکه ابنیه فنی از مهم ترین و پرهزینه ترین عناصر راه ها هستند، عملیات نگهداری و تعمیر آنها بایستی با
دقت خاصی صورت بگیرد.
مرتب بودن بازرسی از ابنیه و افزایش کیفیت بازرسی ها یکی از موا رد مهم در رسیدن به سطح خوب تعمیر و نگهداری
است.
با استفاده از معیاری برای نمره دهی به ابنیه ( که این معیار با مطالعات جامع بر خرابی های ابنیه و همچنین با توجه به
موقعیت جغرافیایی ابنیه و موارد دیگر تهیه می شود [ 4]. ) و مدل های پیش بینی می توان تعمیرات را در ب هترین زمان ( از
لحاظ اقتصادی) انجام داد.
مراجع
۱] معاونت امور فنی وزارت راه و ترابری، مشخصات فنی عمومی راهداری،چاپ اول، انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی ]
. کشور، سال ۱۳۸۳
[2] www.5counties.org.
[3] www.auditor.state.us/auditsearch/Reports/2003.
[4] www.sccounties.org/research/ws/2005.