کاشی و سرامیک
تاریخچه
باستان شناسان در یافته اند که بشر اولیه در حدود ٢٤٠٠٠ سال قبل از میلاد اقدام به ساخت
سرامیک می کرده است. این سرامیک ها در چکسلواکی یافت شده اند و به شکل حیوانات و
پیکره انسان، تخته صاف و توپ می باشد. این سرامیک ها را از چربی حیوانات به همراه
استخوان آنها و خاکستر استخوان و مقداری رس ریز دانه می ساختند و بعد از شکل دادن آن را
در دمایی در حدود ٥٠٠ تا ٨٠٠ درجه سانتیگراد در کوره های گنبدی شکل و یا به شکل نعل
اسب پخت می نمودند. اما هنوز معلوم نیست این نوع از سرامیک ها را به چه علتی می
ساختند. اولین ظروف سفالی مورد استفاده در ٩٠٠٠ سال قبل از میلاد مسیح ساخته می شد
و برای نگهداری غذا و دانه های خوراکی مورد استفاده قرار می گرفت. ساخت شیشه نیز تقریباً
هم زمان با سفال ودر ٨٠٠٠ سال پیش در مصر آغاز شد بطوریکه در پخت سفال به علت حضور
اکسید کلسیم به همراه شن ، وسودا در نهایت به سفال های لعابدا ررنگی منجر شد.
تاریخچه سرامیک در ایران
سفال یکی از مهمترین و قدیمی ترین دست ساخته های هنری بشر است که در آغاز کار
سفالگری تا کنون هم چنان پایدار مانده است . مردم سرزمین ایران به سبب موقعیت خاص
جغرافیایی و قرار گرفتن بر سر راه شاهراه تمدن ها ، نه تنها از نخستین سازندگان آثار سفالی
بوده اند بلکه چیره دست ترین سازنده به شمار می رفته اند. در ایران در چهار منطقه مسکونی،
سفالگری رواج داشته است:
١- منطقه غرب کوه های زاگرس نزدیک کرمانشاهان
٢- کرانه های جنوبی دریای خزر
٣- شمال غرب آذربایجان
٤- جنوب شرق ایران
در حاشیه کویر و نواحی مرکزی ایران نیز سفال هاییبا قدمت هشت هزار سال به چشم می
خورد.
کهن ترین اشیا سفالی بدست آمده در کاوش های باستانی ایران آثار مکشوفه از گنج دره تپه در
استان کرمانشاه است که به هزاره هشتم قبل از میلاد بر می گردد. همین طور مناطقی چون
غاری در جنوب مازندران نزدیکی بهشهر (هزاره هشتم قبل از میلاد ) و در مرحله دوم در منطقه
زاغه دردشت قزوین، چشمه علی نزدیک تهران وتپه سیلک کاشان.
سفالهای مکشوفه از تقاط مذکور خشن و دارای مغز نرم است که موادی دارای کاه خشک شده
و سبزیجات ریز برای چسبندگی به مخلوط اولیه یعنی آب وخاک افزوده اند وچرخ سفالگری هنوز
مورد استفاده قرار نگرفته است و همین طور حرارت کوره قابل کنترل نبوده است و سفال کاملاً
سخت و یکرنگی بدست نمی آمده است و گاهی مغز به علت کمی درجه حرارت خاکستری
متمایل به سیاه باقی مانده است ( هزاره ششم ق.م). مرحله بعد سفال سازی تکامل بیشتری
می یابد واز شن نرم و پودر شن به همراه خاک استفاده می کردند تا ظروفی با جداره بسیار
نازک بسازند. در این دوره ساخت ظروف با کف مقعر و بدنه محدب آغاز شد.
در هزاره چهارم ق.م با اختراع چرخ سفالگری و استفاده از آن در شکل بخشیدن به ظروف
سفالی تحولی جدید در صنعت سفال سازی آ غاز می شود و همچنین تزئینات روی ظروف تنوع
بیشتری پیدا می کند.
ساختار سرامیک
به معنی سفال یا گل پخته گرفته شده است و در واقع « آراموس » لغت سرامیک از آلمه یونانی
برای معرفی سرامیک باید گفت آه عبارتست از هنر و علم ساختن و آاربرد اشیای جامد و
شکننده ای آه ماده اصلی و عمده آن خاآها می باشند (این خاآها شامل: آائولن و خاک سفال
است).
لعاب دادن آاشی و سرامیک
برای آنکه سطح جسم درخشنده، صاف و زیبا، ضد آب، ضد شیمیایی و در صورت نیاز آراسته
شود روی آن را پس از خنک آردن با یک لایه نازک لعاب می پزند. لعاب (رنگ معدنی) به حالت
مایع روی جسم خشک شده اندود می شود. لعابها اصولا مواد معدنی و سیلیسی هستند آه
یک لایه شیشه ای مانند در سطح خارجی سرامیک تشکیل می دهند.
آاربرد سرامیک ها
استفاده از سرامیک در آف سازی و نماسازی یا در تولیدات وسایل بهداشتی و مصالح
ساختمانی نظیر انواع آجر سفال های تزئینی داخل و خارج ساختمان سفال های بام ساختمان،
آانالهای فاضلابی، سفالهای ضد اسیدی همه از سرامیکهایی است آه از دیرباز تهیه و مصرف
می شده است.
همچنین آاربرد سرامیک در صنایع مختلف نظیر تهیه وسایل مقاوم در برابر حرارت و الکتریسیته،
فیوزهای الکتریکی، شمع اتومبیل، ریخته گری، تهیه المانهای حرارتی بسیار دقیق، وسایل
فضایی، سمباده، براده برداری، تراشکاری ها ریخته گری فوق دقیق، آجرهای نسوز، مقره های
الکتریکی، المانهای تصفیه آب، پوسته موتور، گرافیت، بتن، مواد نسوز، بدنه سفینه های فضایی،
انواع سیمانها، محصولات شیشه ای و هزاران آاربرد دیگر آه روز به روز بر اهمیت سرامیک می
افزاید.
آاشی و آاربرد آن
آاشی یکی دیگر از محصولات سفالین و سرامیکی است آه بویژه در ساختمان آاربرد و اهمیت
ویژه ای دارد.
آاشی برای تزئینات داخل و خارج ساختمان و همچنین برای بهداشت و عایق رطوبت به آار می
رود.
آاشی تزئیناتی را در خارج ساختمان بویژه در اماآن مذهبی به آار می برند.
٢ و × آاشی را در ابعاد و اندازه های گوناگون تولید می آنند. آاشی آف و دیواری را در ابعاد زیر ٢
١ تا پنجاه در پنجاه سانتیمتر تولید می آنند آه با رنگهای گوناگون می تواند یک نقاشی را در × ٢
محل نصب نیز نشان دهد.
آیفیت آاشی باید به نحوی باشد آه تغییرات ناگهانی درجه حرارت ١٠٠ ٢٠ درجه سانتیگراد را
به خوبی تحمل آرده و هیچگونه آثار ترک در بدنه و یا لعاب آن ظاهر نشود. آاشی دیواری را برای
حفظ بهداشت و رطوبت در آشپزخانه، محیط های بهداشتی، حمام و دستشویی استفاده می
آنند.
آاشی آف را نیز به علت ضد سایش بودن و مقاومت حرارتی و الکتریکی بالا در آشپزخانه ها،
حمام ها، آزمایشگاهها، رختشویخانه ها و آارخانجات شیمیایی به آار می برند. همچنین آاشی
باید دارای ابعاد صاف و گوشه های تیز باشد.
تولید آاشی و سرامیک در ایران
در سالهای اخیر آارخانجات تولید آاشی و سرامیک دیوار و آف زیادی در ایران ایجاد شده اند و
تحول بزرگی در این صنعت بوجود آمده است و همچنین در مورد تولید وسایل بهداشتی و ظروف
چینی و آارخانه مقره سازی آه در ایران فعال می باشند و توانسته اند ظرف سالهای اخیر تولید
آاشی و سرامیک را از تولید آم و سنتی و نیمه صنعتی به حدود ٧٠ میلیون متر مربع برسانند.